Vraag & Antwoord

Ik heb sinds drie jaar een vriend van wie ik heel veel hou. In het begin was hij een erg lief en zorgzaam persoon. Maar de laatste tijd hebben we veel problemen. Als een blad aan een boom slaat zijn stemming soms om. Zijn woedeaanvallen zijn dan echt beangstigend. Vorige week heeft hij mij midden in de nacht het huis uitgezet.

Ik probeer er met hem over te praten. Het ene moment lijkt hij zich wel bewust van zijn probleem en wil hij eigenlijk wel hulp, maar het volgende moment ontkent hij alles en krijg ik de schuld. Dan ben ik bang voor hem, want hij wordt dan erg agressief.

Wat moet ik doen? Wat kan ik van hem verwachten? Heeft hij een persoonlijkheidsstoornis? Gaat dit nog over?

Hoe het verder gaat, is erg afhankelijk van de bereidheid van jouw vriend om hulp te zoeken. Als hij daartoe bereid is, kan er misschien vastgesteld worden wat er aan de hand is, en kan een behandeling volgen. In dat geval zullen deze stemmingswisselingen hopelijk afnemen. En jij kunt dan leren hoe je er het beste mee om kunt gaan als je vriend over jouw grenzen gaat.

Als je vriend niet bereid is om hulp te zoeken en de zwarte piet bij jou blijft neerleggen, moet je je afvragen of je door wilt gaan met deze relatie. Zonder hulp gaat dit waarschijnlijk niet over. Op zijn best zullen er betere en slechtere periodes zijn, zoals je die nu ook al hebt meegemaakt.

Niet leuk, maar wel belangrijk om te weten: de impact van psychische problemen van één van de ouders op eventuele kinderen kan heel groot zijn. Dus als jullie een kinderwens hebben, moet je je afvragen of je hen wel een veilige omgeving kunt bieden. Meer over kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) vind je hier op onze site.

Mijn advies voor nu is: probeer er met je vriend over in gesprek te komen op een rustig moment. Zeg dat je je zorgen maakt over zijn gedrag en vertel ook vooral wat de impact van dat gedrag is voor jou. Het woord ‘persoonlijkheidsstoornis’ kun je beter niet gebruiken, dat schrikt alleen maar af. Het is de bedoeling dat hij naar de huisarts gaat, al dan niet samen met jou. Het stellen van een diagnose moeten de professionals doen.

Verder kan het een goed idee zijn om lotgenotencontact te zoeken. Zie daarvoor de informatie op onze website.

Een ‘kind van’ van in de twintig neemt contact op. Zij maakt zich zorgen over het agressieve gedrag van haar vader. Hij is in behandeling, maar zij wil absoluut geen contact met de instelling. Hoe kan ze dan toch iets doen aan het gedrag van haar vader? Om te voorkomen dat het uit de hand loopt?

Het komt vaker voor dat kinderen van geen contact willen met de instelling. Dat komt doordat zij zich al gauw onder druk gezet voelen, of daadwerkelijk onder druk gezet worden, om mee te zorgen voor de ouder in kwestie. Kinderen van zijn een zeer kwetsbare doelgroep, zeker als ze nog relatief jong zijn. Als de behandelaars daar geen rekening mee houden of zich daar niet van bewust zijn, zal het contact waarschijnlijk moeizaam verlopen.

Ik raad de hulpvraagster aan om contact te zoeken met de familievertrouwenspersoon in de betreffende instelling. In eerste instantie om het accute probleem op de kaart te zetten natuurlijk, maar met name om een beter contact tot stand te brengen met de behandelaars. Ook voor de lange termijn is het in het belang van zowel de dochter als de vader dat er contact met de instelling mogelijk is. Een contact waarbij de dochter zich niet onder druk gezet voelt, en waarbij zij wel haar zorgen kan delen omtrent het gedrag van haar vader. Waarbij zij zoveel afstand kan houden als zij nodig heeft om te blijven functioneren, en waarbij ze toch invloed kan uitoefenen. De familievertrouwenspersoon is de aangewezen persoon om hier te bemiddelen.

Sinds een tijdje is steeds duidelijker dat onze 29- jarige dochter manisch depressief is. Ze had een goede baan en heeft vorig jaar veel geld uitgegeven aan een appartement. Nu krijgt ze nog maar 70 % van haar laatst verdiende loon. Ze kan haar hypotheek niet meer betalen. Ik vind het zo triest voor haar, zou haar graag willen helpen, maar heb zelf ook het geld niet.

Ze deelt nu ze depressief is wel meer haar zorgen met me, maar ik kan zo weinig voor haar doen. Kan ik nog iets voor haar doen? Hoe kan ik er toch voor haar zijn?

Er zitten veel kanten aan je vraag. De emotionele kant: hoe machteloos voel je je? Beheerst het je hele leven- slaap je er niet van? Hoe staat je partner (als je die hebt) erin – geeft het wrijving tussen jullie beiden? Onze zoon is ook (al jaren geleden) gediagnostiseerd als manisch-depressief, en intussen beheerst het niet meer mijn hele leven. Maar ik heb veel moeite moeten doen om voldoende afstand voor mezelf te regelen. Daar heb ik ook hulp bij gezocht. En nog lukt dit ook niet altijd.

Laat je dochter toe dat iemand zich met haar financiële zaken bemoeit? De zakelijke kant is voor ouders vaak een valkuil; je kunt de neiging hebben om veel voor haar te gaan oplossen, maar dan neem je de verantwoordelijkheid over. Heeft iemand goed overzicht over haar financiën en van wie zou zij financieel advies aanvaarden?

Het derde aspect achter je vraag is : hoe is je contact met hulpverleners?

Je schrijft: het wordt steeds duidelijker dat onze dochter manisch depressief is. Heeft je dochter vertrouwen in de hulpverlening/ behandelaars? Besteedt de behandelaar aandacht aan de familie? Wat voor ondersteuning zou je van behandelaars willen krijgen? Of wil je het liever zelf doen?

Het belangrijkste in dit hele proces is dat jij in je kracht blijft- niemand (ook je dochter niet) heeft er iets aan als jij instort. Maar hoe regel je dat met jezelf?

‘Er voor je dochter zijn’ zal vooral in de praktische sfeer moeten liggen: haar verhaal aanhoren (niet teveel meelijden), af en toe samen eten, haar soms helpen met schoonhouden van haar huis. Veel meer dan aanwezig zijn, voor zover jij dat zelf aankunt, kun je je niet doen, maar onderschat niet hoe belangrijk dat is.

Mijn oudere broer (nu 56) lijdt al zolang ik me kan herinneren aan psychische stoornissen. De diagnose is door de jaren heen nogal eens veranderd maar hij is in elk geval chronisch depressief. Hij woont zelfstandig maar redt dat eigenlijk alleen maar door de hulp die hij van onze ouders krijgt.

Ik zie al jaren met lede ogen aan hoe met name mijn moeder veel te zwaar belast wordt door deze zorg.

Zij voelt zich zo verantwoordelijk voor mijn broer dat ze hem volgens mij veel teveel uit handen neemt. Nu mijn ouders ouder worden, verwachten zij stilzwijgend van mij dat ik de zorg van ze overneem. Maar ik voel me daar helemaal niet prettig bij. Ik wil best iets voor mijn broer betekenen, maar ik wil niet mijn hele leven erdoor laten beheersen zoals dat nu bij mijn ouders gaat. Wat kan ik doen?

Allereerst mag je jouw eigen bereidheid om er voor je broer te zijn en de grenzen daaraan als uitgangspunt nemen. Je voelt al dat je best iets voor hem wilt betekenen, maar dat de manier van jouw ouders voor jou niet passend is. Neem dat serieus en denk eens na over wat voor jou wel passend zou zijn.

Het mooiste zou zijn als je uiteindelijk met alle betrokken partijen open in gesprek zou kunnen gaan. Al die partijen zijn je ouders, de broer om wie het gaat, jij, eventuele andere broers en zussen en eventuele hulpverleners. Als die er niet zijn, is het verstandig om de huisarts van je broer in het proces te betrekken. Natuurlijk moet je broer hier wel toestemming voor geven.
Het doel is bespreken wat jouw broer nodig heeft, wie wat kan bieden en vooral ook wat niet, om zo gezamenlijk tot een goed vangnet te komen. Een regeling waar iedereen achter kan staan. Dus als jouw broer niet voldoende heeft aan de hulp die jij hem wilt bieden en jullie ouders kunnen dat ook niet meer, dan zal er op professioneel gebied meer moeten gebeuren. Te denken valt dan aan thuiszorg, een buddysysteem, aanvullende behandeling en/of medicatie en, als de situatie ernstig genoeg is, opname. De huisarts is de aangewezen persoon om aan te geven wat er aan professionele ondersteuning mogelijk is. Daarom is het belangrijk dat hij of zij bij dit gesprek aanwezig is.

Voordat je zover bent dat je dit gesprek kunt gaan voeren, moet er misschien veel voorwerk gedaan worden. Het is voor alle partijen een moeilijk en confronterend traject. Je ouders hebben zich misschien hun leven lang ingespannen om een opname te voorkomen. De broer in kwestie zal misschien protesteren tegen zoveel openheid en bemoeienis. De rol van alle broers en zussen wordt ineens duidelijk. Je moet dus niet verwachten dat je alle neuzen meteen dezelfde kant op krijgt. Kaart het aan bij alle betrokkenen, of vraag iemand anders om dat te doen. En geef het wat tijd om te bezinken. Wees ook duidelijk naar eventuele broers en zussen dat zij hun eigen beleving serieus mogen nemen. Het is een valkuil om in de verwijtende sfeer terecht te komen en elkaar dingen te gaan verplichten. Als uiteindelijk alle partijen bereid zijn tot een gesprek, kun je proberen om tot afspraken te komen.

Met regelmaat horen wij van mensen die te maken hebben met iemand die hen kleineert, vernedert of kapot maakt. Meestal gaat het om vrouwen die dit van hun partner zeggen, maar het gebeurt ook wel dat mannen het slachtoffer zijn. En natuurlijk kan zo iemand ook je ouder of kind, broer of zus zijn.

Het gaat meestal om iemand die behoorlijk slim is en erg charmant kan overkomen. De omgeving heeft niets in de gaten en ook de huisarts gelooft je niet als je daar aan de bel trekt. Sterker nog, het komt regelmatig voor dat de verkeerde persoon in behandeling gaat en soms zelfs diagnoses opgeplakt krijgt. Want als je met zo iemand samenleeft, ligt alles altijd aan jou. Je zou niet de eerste zijn die dat op den duur gaat geloven en dan hulp gaat zoeken voor het verkeerde probleem.

Vaak is er in dit soort gevallen sprake van een narcistische of een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Zoals bij iedere persoonlijkheidsstoornis doet iemand niet uit vrije wil zoals hij doet; er ligt onvermogen aan ten grondslag. Dat neemt niet weg dat zo iemand enorm veel schade en leed kan aanrichten. Vaker dan bij een gemiddelde stoornis zal de persoon die eraan lijdt geen inzicht hebben in het eigen gedrag en er dus ook niet op aanspreekbaar zijn.

Hoe bescherm je jezelf tegen dit destructieve gedrag?

Het antwoord ligt in de kracht van je eigen persoonlijkheid. Als je een goed zelfbeeld hebt, stevig in je schoenen staat en niet zo gauw van de kook raakt als mensen negatieve dingen over je zeggen of denken, heeft iemand met een narcistische of een antisociale persoonlijkheidsstoornis geen vat op je. Tja, zo willen we allemaal wel zijn! En dat is niet van de ene op de andere dag gerealiseerd. Nee, dat klopt. Maar het geeft wel aan welke richting je uit moet – naar versterking van jezelf. Vraag je bij alles wat je doet af: word ik hier sterker van?

Als je in de macht bent van het destructieve gedrag van de ander, is het zaak om weg te komen. Je gaat deze persoon niet veranderen en al helemaal niet als je als doelwit blijft fungeren, dan houd je dit gedrag juist in stand. Wegwezen dus! Ja, dat is een afschuwelijke boodschap. Je bent er niet voor niks nog niet uit gestapt. En toch moet je het doen. Zoek hulp en kijk wat jij nodig hebt om uit deze situatie te ontsnappen.

Dit geldt niet alleen voor partners, maar ook voor ouders. Voor hen is het nog moeilijker om hun volwassen kind in de steek te laten, zoiets doe je immers niet. Maar als je kind jou beschadigt, heb je echt geen keus. Je kunt ook niets voor hem of haar betekenen als je zelf in de kreukels ligt. Bescherm jezelf en stap eruit.

En ben je eenmaal uit de situatie, dan ben je er nog niet. Dan moet je gaan werken aan versterking van jezelf. Het is verstandig om daar hulp bij te zoeken in de vorm van therapie of coaching; de meeste mensen kunnen dit niet alleen. Je hebt de tijd nodig om te herstellen van wat er gebeurd is en om te leren om echt goed voor jezelf te gaan zorgen. Het kan echt; anderen hebben het ook gedaan!

Leestip: Destructieve Relaties op de Schop, Jan Storms, uitgeverij Ankhhermes.

De stichting Het Verdwenen Zelf biedt ook veel informatie en ondersteuning aan mensen in een destructieve relatie.

Volgens mij heeft mijn vriendin borderline. Ze voldoet aan alle kenmerken. Ik word soms helemaal gek van haar hysterische gedrag. Wat zijn de mogelijkheden om haar te helpen als zij zelf geen behandeling wil volgen? Ik hou heel veel van haar, zonder die borderline is ze mijn ideale vrouw. Maar nu weet ik het niet meer.

Ik heb mijn uiterste best gedaan om haar te overtuigen dat ze borderline heeft, maar het heeft niet geholpen. Zijn er andere mogelijkheden?

Jij wordt soms gek van het hysterische gedrag van je vriendin en jij hebt het vermoeden dat haar gedrag buiten het ‘normale’ valt. Je denkt dat ze borderline zou kunnen hebben.

Of zij borderline heeft of niet, dat kan alleen een psychiater beoordelen. En die psychiater kan dat alleen maar als jouw vriendin zelf hulp vraagt. Je hebt geen mogelijkheden om haar te dwingen, behalve als zij een gevaar voor zichzelf en / of haar omgeving zou zijn. Het is onverstandig om haar in dit stadium het etiket ‘borderline’ op te plakken, vermoedelijk jaagt dat haar alleen maar in de gordijnen. Jij ervaart namelijk een probleem met haar, maar plakt haar het etiket op. Dat is niet erg liefdevol. Op die manier zul je haar medewerking niet krijgen.

Dat jij er soms gek van wordt, daar kan niemand iets tegenin brengen. Dat is jouw beleving en die mag je serieus nemen. Praat erover met je vriendin! Je maakt je zorgen, je word soms helemaal gek van haar hysterische gedrag, je vraagt je (misschien wel) af of je wel door moet gaan met deze relatie. Als je over deze dingen eerlijk bent tegen je vriendin, zal zij beseffen dat er iets aan de hand is. In elk geval tussen jullie. Als je op deze manier in het midden houdt met wie er wat aan de hand is, maar wel erkent dát er iets aan de hand is, kunnen jullie misschien zover komen dat je samen naar de huisarts gaat. Of samen in relatietherapie. Daar kun je jouw vermoeden van borderline wel bespreken, maar doe dat op een tactische manier en wees bereid om ook naar je eigen functioneren in de relatie te kijken.

Als jouw vriendin de ideale vrouw voor jou is, zul je bereid zijn om te investeren in je relatie. In iedere relatie zijn er ups en downs. Van het overwinnen van de downs wordt je relatie alleen maar sterker. Aan de andere kant is het ook zo dat borderline, als daar inderdaad sprake van is, een zware wissel zal trekken op jullie relatie. Je zult heel eerlijk bij jezelf te rade moeten gaan of je daar wel voor kiest. Zeker als je een kinderwens hebt moet je je bewust zijn van de mogelijke gevolgen. Een moeder met een psychische stoornis is kan behoorlijk beschadigend zijn voor een kind (meer informatie daarover vind je onder kind van).

Een moeder belt over haar depressieve 19-jarige zoon. Hij woont op kamers omdat hij studeert in een andere stad, maar van huisgenoten hoort zij dat hij niet naar college gaat en zijn kamer niet uitkomt. In tranen vertelt ze dat ze hem niet kan bereiken, dat ze hem vroeger ook al niet kon bereiken omdat hij zich emotioneel afsloot.

Misschien was haar partner wel te streng voor hem geweest, misschien zij wel niet streng genoeg… De moeder moet erg huilen en blijft ronddraaien in de cirkel van schuld.

Schuldgevoel is afschuwelijk. Het maakt dat je je waardeloos voelt of dat je je schaamt. Je wordt er niet sterker van om jezelf verwijten te maken, eerder zwakker. Want als je jezelf waardeloos vindt, waarom zou je dan nog dingen ondernemen?

Ik vertel de moeder: Je bent als ouder niet schuldig aan de psychische problemen van je kind. Je kunt er wel invloed op uitoefenen door je zelf anders te gaan opstellen, maar dat is iets heel anders dan schuld. Je opstelling veranderen doe je immers in reactie op wat er gebeurt. Het ene kind gedijt prima op een bepaalde opvoedingsstijl, terwijl het andere daar minder bij gebaat is. Als je dat merkt, kun je bijstellen. Maar dat maakt je nog niet schuldig als er toch problemen ontstaan.

Ja, dat wéét ik wel, zegt de moeder, maar ik voel het toch zo! Met andere woorden: gevoel en verstand liggen niet op één lijn. En dat komt doordat schuldgevoel een functie heeft. Hoe rot het ook voelt, het houdt je weg bij iets wat nóg rotter voelt: het besef dat je kind lijdt. De meeste ouders hebben liever zelf pijn dan dat ze hun kind zien lijden. En pijn, dat doet het wel, schuldgevoel!

Schuldgevoel is een alarmbel. Als je merkt dat je daarin vast raakt, moet je je afvragen wat het is dat zo moeilijk te accepteren is. Hoe meer je kunt stilstaan en verdragen wat er is in het hier en nu, hoe minder je zult vastzitten in schuldgevoel. Rouwen dus, want het doet wel pijn! Maar op den duur zul je steviger staan. En daarbij ben niet alleen jij, maar ook je kind gebaat.

Mijn dochter van 23 heeft veel problemen. Ze heeft haar school niet afgemaakt en kan geen enkel baantje houden. Iedere keer komt ze in conflict met haar omgeving en dan geeft ze er weer de brui aan. Ook op kamers wonen is niet goed uitgepakt omdat ze ruzie kreeg met haar huisgenoten. Op dit moment woont ze noodgedwongen weer bij mij, maar ik ben de wanhoop nabij.

Ik doe alles voor haar, koken, wassen, opruimen… maar er is constant ruzie. Er valt geen normaal gesprek met haar te voeren, ik begrijp haar echt niet meer. Wat moet ik doen?

Laat ik beginnen met zeggen dat voor zulke problemen geen pasklare oplossingen bestaan. Iedere situatie is anders en iedere betrokkene reageert anders. Het is dus een kwestie van kijken wat past, kleine stappen maken en niet teveel ineens verwachten.
Wat in dit geval overduidelijk is, is dat jij als moeder het niet meer trekt. Je dochter had al psychische problemen, maar zij belast jou nu zo zwaar dat jij ook het risico loopt om psychische problemen te ontwikkelen. Het eerste uitgangspunt is dat dat proces moet stoppen.
Ik raad jou aan om je dochter duidelijke grenzen te geven. Als zij bij haar jou wil wonen, zal zij haar aandeel in het huishouden moeten nemen. Haar eigen rommel opruimen is wel het minste, en dat zou dus de eerste stap kunnen zijn. Wees daarbij empathisch en geef aan dat je begrijpt hoe moeilijk dit is voor je dochter. Maar daarnaast moet je vooral helder blijven in wat je vraagt. Geeft je dochter geen gehoor aan je verzoek, dan moet er een consequentie zijn. Bijvoorbeeld: als jij je rommel niet opruimt, was ik niet meer voor jou. Grenzen geven en je eraan houden, dat is de eerste stap.

Verder zou het natuurlijk fijn zijn als je dochter hulp gaat zoeken. Het belangrijkste is om hierover met elkaar in gesprek te komen. De situatie zoals hij is, is voor jou niet acceptabel. Maar ook je dochter zal zich er niet prettig bij voelen. Samen naar de huisarts om de situatie te bespreken zou een optie kunnen zijn.

Empathisch zijn, maar wel duidelijk voor je eigen belangen opkomen. Daar komt het eigenlijk op neer. En dat is nog een hele kunst. Lotgenotencontact kan helpen om dit beter onder de knie te krijgen!

Mijn vader is sinds de scheiding van zijn tweede vrouw depressief. Hij verwaarloost zichzelf en komt zijn huis niet meer uit. Het is één grote bende daar en het wordt alleen maar erger. Ik kan het niet opbrengen om er zelf een bezem doorheen te halen daar maar ik wil hem ook niet aan zijn lot overlaten. Wat moet ik doen?

Heb je contact met je vader? Kun je een normaal gesprek met hem voeren? Je zou je zorg kunnen uitspreken naar hem. Niet afkeurend: ‘Wat is het hier een bende’, maar meelevend: ‘Ik maak me zorgen over je. Je lijkt het zo zwaar te hebben.’ Je kunt hem een opening bieden voor contact, aanbieden om naar hem te luisteren. Als er stappen genomen moeten worden, zal hij dat zelf moeten doen.
Je geeft aan dat je het niet kunt opbrengen om zelf dingen over te nemen voor hem. Dat gevoel mag je serieus nemen. Als je je voor hem inzet, is het belangrijk dat je dat uit vrije wil doet. Je kunt hem vragen of je iets voor hem kunt betekenen, maar ga daarbij niet over je eigen grenzen.
Bij depressie is het belangrijk dat iemand in beweging komt. Een depressie is met leefregels en (soms) medicatie goed te behandelen. Als je vader dat weet en er desondanks niet voor kiest om in beweging te komen, kun jij daar niets aan doen. Hoe hard dat ook klinkt. Ga je niet in allerlei bochten wringen om iets aan de situatie te veranderen. Het enige dat je in zo’n geval kunt doen, is je boodschap steeds herhalen: pa, ga naar de huisarts. Een depressie is goed te behandelen. Doe er iets aan.